Vertrouwen, subscription fatigue en news avoidance - DNR 2019

Elk jaar publiceert het Reuters Institute for the Study of Journalism van de universiteit van Oxford een ‘Digital News Report’ (DNR). Dat bevat telkens een schat aan informatie over de ontwikkelingen op online nieuwsgebied. Vorige week is de editie 2019 uitgekomen. Die is gebaseerd op een bevraging begin dit jaar van meer dan 75.000 online nieuwsgebruikers in 38 landen.

5 dingen die we zeker onthouden uit het rapport

  1. Vlamingen hebben relatief veel vertrouwen in het nieuws (maar jongere Vlamingen minder).
  2. Vlamingen vinden dat nieuwsmedia hen betrekkelijk goed informeren over de actualiteit, maar zijn minder tevreden over de waakhondfunctie van de pers. (Nood aan meer onderzoeksjournalistiek?)
  3. De meeste mensen wereldwijd die betalen voor online nieuws, willen slechts betalen voor één online abonnement.
  4. Nieuwsgebruikers, en zeker jongeren, gaan meer op zoek naar betrouwbaar nieuws, naar meerdere nieuwsbronnen, en vermijden meer dubieuze nieuwsbronnen.
  5. Naast alle aandacht die de sector en beleidsmakers internationaal hebben voor nepnieuws en vertrouwen, is het fenomeen van ‘news avoidance’ mogelijk even zorgwekkend.

Maar het rapport, en zeker ook de bijhorende website, bevatten uiteraard veel meer interessante cijfers en inzichten. Je kan het rapport integraal downloaden, maar ook een overzicht van de ‘key findings’ lezen, een video-samenvatting bekijken, de analyses per land raadplegen, zelf interactief tabellen vergelijken, diepere analyses over bepaalde thema’s lezen (bv. nieuwsconsumptie bij jongeren, betalingsbereidheid, podcasts, de invloed van populisme), enzovoort.

Wij zetten hieronder alvast nog enkele relevante en markante bevindingen op een rijtje, en gaan tot slot kort verder in op twee thema’s: betalingsbereidheid en ‘news avoidance’.

Vlaanderen, België en Nederland

Sinds 2016 zit ook België tussen de onderzochte landen. Voor de editie 2019 werden 1.250 Nederlandstalige en 1.011 Franstalige Belgen bevraagd.

  • In vergelijking met inwoners van andere landen hebben Belgen redelijk veel vertrouwen in het nieuws (7de op 38 onderzochte landen). Dat vertrouwen ligt echter veel hoger in Vlaanderen (55%) dan in het zuiden van het land (41%). Nederland zit ongeveer op dezelfde hoogte als Vlaanderen (53%).
  • Er is een belangrijk verschil qua leeftijd. Terwijl 61% van de Vlaamse nieuwsconsumenten ouder dan 35 jaar het nieuws in het algemeen vertrouwt, daalt dit tot slechts 38% van de gebruikers die jonger dan 35 jaar zijn.
  • Het vertrouwen in nieuws via sociale media ligt duidelijk lager, ook bij jongere nieuwsgebruikers. Tegelijkertijd geeft ongeveer een op de vijf respondenten jonger dan 35 jaar aan dat sociale media hun belangrijkste nieuwsbron zijn.
  • Jongere nieuwsgebruikers nemen dan ook meer maatregelen om met dat wantrouwen om te gaan, zoals geen geloof hechten aan inaccurate nieuwsbronnen of nieuws bespreken met anderen.
  • Algemeen beschouwd is het vertrouwen in traditionele nieuwsmerken, waaronder de publieke omroep (VRT), hoog in Vlaanderen. In vergelijking met andere landen of in tegenstelling tot sommige percepties is er ook weinig rechts-links-polarisatie in termen van vertrouwen.
  • Vlaamse nieuwsgebruikers vinden dat nieuwsmedia hen vooral up to date houden en het nieuws helpen te begrijpen, eerder dan dat ze machthebbers of grote bedrijven ter verantwoording roepen. Dit in tegenstelling tot de Noord-Europese landen, waar men meer waardering heeft voor de waakhondfunctie van journalistiek.
  • 11% van de Belgische respondenten heeft vorig jaar voor online nieuws betaald. Jongere leeftijdsgroepen (tot 45 jaar) doen dat duidelijk meer dan oudere. Nederland kent gelijkaardige cijfers.
  • 16% van de Vlamingen luisterde de voorbije maand naar een podcast. Dat cijfer ligt iets hoger dan bij een gelijkaardige vraag bij de jongste Digimeter. Nederland zit aan 21%. In Franstalig België luisteren bijna dubbel zoveel mensen naar podcasts als in Vlaanderen. Dat bleek ook al uit CIM-cijfers van 2018 (zie onze eerdere berichtgeving daarover).
  • In België heeft mobiel de desktop quasi helemaal bijgehaald als toegangspoort tot online nieuws.
  • Qua gebruik van sociale netwerken (zowel voor nieuws als in het algemeen) valt het op dat Facebook (en Facebook Messenger) in Vlaanderen duidelijk belangrijker is dan in Nederland. Het omgekeerde geldt voor Twitter.

Het Belgische luik van het onderzoek wordt in het Reuters-rapport geduid door Ike Picone, onderzoeker aan imec-SMIT-VUB. Gebaseerd op de Belgische data publiceerde Picone samen met Ruben Vandenplas bovendien een policy brief over het vertrouwen van Vlamingen in het nieuws, en bundelde hij extra facts & figures die niet in het uiteindelijke Reuters-rapport staan over de manier waarop Vlamingen online nieuws raadplegen.

Internationaal

  • Het aantal mensen dat betaalt voor online nieuws stijgt nog maar heel licht.
  • Zelfs in landen waar veel mensen betalen voor online nieuws, betalen de meesten slechts voor één online abonnement (‘winner takes all’ dynamiek). Positief dan weer is dat de meeste betalingen terugkerend zijn in plaats van eenmalig.
  • Risico op ‘subscription fatigue’. Mediaconsumenten komen overal betaalmuren tegen. De meerderheid verkiest om hun beperkte budget dan te spenderen aan entertainment (bv. Netflix of Spotify) eerder dan aan nieuws.
  • In de meeste landen spenderen de mensen minder tijd op Facebook en meer tijd op WhatsApp en Instagram. Maar slechts weinig gebruikers verlaten Facebook helemaal, en Facebook blijft veruit het belangrijkste sociale netwerk voor nieuws.
  • ‘Shift to private’. WhatsApp is het belangrijkste netwerk voor het bespreken en delen van nieuws geworden in niet-westerse landen als Brazilië (53%), Maleisië (50%) en Zuid-Afrika (49%).
  • In Vlaanderen valt dat dus bijzonder goed mee, maar in veel landen stijgt de bezorgdheid over desinformatie en daalt het vertrouwen in nieuws. Dat laatste zelfs met 11 procentpunt op een jaar tijd in Frankrijk (gele hesjes) en Brazilië (tumultueuze presidentsverkiezingen).
  • Bezorgdheid om de kwaliteit van informatie zorgt ervoor dat mensen zich meer gaan richten op ‘betrouwbare’ nieuwsbronnen en zich afkeren van bronnen met een dubieuze reputatie.
  • Mensen met een hoger opleidingsniveau zijn merkbaar positiever over nieuwsmedia.
  • Mensen met een ‘populistische houding’ (die bepaald werd aan de hand van twee vragen) gebruiken televisie als belangrijkste nieuwsbron en vertrouwen vooral op Facebook als online nieuwsbron.
  • 32% van de respondenten vermijdt actief nieuws. In het Verenigd Koninkrijk (Brexit) is het aantal nieuwsmijders zelfs met bijna de helft toegenomen op twee jaar tijd.
  • Het belang van de smartphone voor nieuwstoegang blijft groeien.
  • 50% van de wereldwijde respondenten onder de 35 jaar heeft de laatste maand naar een podcast geluisterd.

Betalingsbereidheid

Zoals gezegd neemt de betalingsbereidheid voor online nieuws maar heel traag toe. Bovendien betalen mensen zelden voor meer dan één online nieuwsabonnement (al zijn de cijfers voor België iets minder negatief). Heel goed nieuws voor de toekomst is dat niet. Advertentie-inkomsten zullen echter niet volstaan, dus online nieuwsmedia zullen moeten blijven zoeken naar manieren om lezersinkomsten te genereren.

Naar aanleiding van het DNR ziet Simone Krouwer, onderzoeker aan de Universiteit Antwerpen, vier ‘kansen’ om lezers te overtuigen om te betalen voor online nieuws:

  1. betaalmuren anders aanpakken (o.a. door zeniet meer masochistisch als een ‘muren’ te framen)
  2. podcasts (advertenties en sponsoring, maar vooral om je lezers meer te betrekken bij je nieuwsmerk)
  3. maak gebruik van het consumentenvertrouwen (het vertrouwen in nieuws bij ons is nog hoog, speel dat uit als gids naar betrouwbare informatie)
  4. diversificatie (nieuwe advertentieformats en services)

Je kan haar betoog hier lezen.

News avoidance

Het Digital News Report confronteert mensen die professioneel met journalistiek en media bezig zijn ook met de bubbel waarin we soms zitten. De sector en beleidsmakers besteden veel aandacht aan desinformatie, nepnieuws en betrouwbaarheid. Maar mogelijk even zorgwekkend is het fenomeen van 'news avoidance'. In het Verenigd Koninkrijk is het aantal nieuwsmijders op twee jaar tijd met bijna de helft toegenomen. Zij willen geen nieuws over de Brexit meer horen (of zien, of lezen).

Wereldwijd zegt een derde van de respondenten dat ze actief nieuws mijden. Verschillende van de ‘top’-nieuwsmijdlanden zijn Europees: Kroatië, Griekenland, Bulgarije, Polen. In de Noord-Europese landen is het probleem het kleinst. België zit ook in de 'goede helft' van het peloton, maar tekent wel een stijging op van 22 naar 27%.

Opmerkelijk daarbij is dat de voornaamste reden die mensen aanhalen voor hun news avoidance is dat het nieuws een negatief effect heeft op hun humeur. Dat is een belangrijkere factor dan dat mensen vinden dat ze het nieuws niet kunnen vertrouwen.

reasons_for_news_avoidance.png

Reasons for news avoidance Reasons for avoiding the news - Reuters DNR 2019

Die bevinding noopte Joshua Benton van het befaamde Nieman Journalism Lab van de universiteit van Harvard tot de volgende vraag: Why do some people avoid news? Because they don’t trust us — or because they don’t think we add value to their lives?

Benton stelt dat de sector zich te exclusief blindstaart op alle kritiek op de betrouwbaarheid van de media, en daarbij voorbijgaat aan de grote groep mensen die het nieuws zoals het hen wordt gepresenteerd gewoon niet fijn vindt, of niet de moeite:

"By emphasizing the nihilistic fringe that comes at us on Twitter — the folks who say we’re all liars and fabulists — I worry that we’re missing the larger group that just doesn’t like the meal we’ve been serving. The ones who find the news we produce disempowering, stress-inducing, and, frankly, not worth the time and effort. What’s the news product that fixes that problem? I doubt it’s listing your corrections policy in your website footer."

Benton komt daarmee bij een van zijn stokpaardjes. Toen hij eind vorig jaar in Amsterdam sprak op het Media van Morgen-congres van het Nederlandse Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, zei hij al tegen de verzamelde sector: “Jullie zijn allemaal hartstikke raar. [D.w.z. neem jezelf niet als referentie als het over nieuwsgebruik gaat, nvdr.] Maak nieuwsproducten waarmee je mensen bereikt die niet zo zijn als jullie.

Dezelfde technologische ontwikkelingen die ervoor zorgen dat nieuws vandaag bereikbaarder is dan ooit, maken het mogelijk om nieuws actief te mijden:

"News consumption used to be about daily habits — reading the paper every morning, watching the 6 o’clock news every night. Now it seeps into our days as much or as little as we want it to. Civically useful journalism is competing with every other form of media, content, or diversion on your phone. In that context, many people decide, as rational economic actors, they’re better off without us. How can we convince them otherwise?"

Als veel mensen als rationele economische actoren beslissen dat ze beter af zijn zonder nieuws, hoe kunnen we hen dan van het tegendeel overtuigen? Dat is bij uitstek een vraagstuk voor journalistieke innovatie.

Reuters Digital News Report 2019