Structurele steun vs. projectsubsidies

Naast bijvoorbeeld opleidingen, kennisdeling en een aangepast wetgevend kader zijn subsidies een van de beleidsinstrumenten van de overheid om journalistieke innovatie en een divers medialandschap te stimuleren.

In 10 beleidsvoorstellen voor een kwaliteitsvol, innovatief en divers journalistiek landschap in Vlaanderen, het memorandum dat het Vlaams Journalistiek Fonds en het Fonds Pascal Decroos in april 2019 publiceerden, is een van de 10 voorstellen:

"Voorzie naast projectsubsidies ook structurele steun voor journalistieke innovatie en een divers medialandschap."

De tekst hieronder, die integraal uit het memorandum komt, legt uit waarom.

 

"In tegenstelling tot technologie is journalistiek in vele gevallen niet schaalbaar"

 

Behoefte

Voor de subsidieronde voor innovatieve journalistieke projecten had het Vlaams Journalistiek Fonds in 2018 500.000 euro ter beschikking. Het totaal aangevraagde bedrag was echter 1,8 miljoen euro. In 2019 zijn er geen subsidiemiddelen ter beschikking. In 2020 voorlopig 200.000 euro. Het is duidelijk dat de beschikbare middelen de behoefte in de sector niet dekken.

Shiny Things Syndrome

Daarnaast is er echter een grote nood om journalistieke initiatieven ook structureel te kunnen ondersteunen. In de journalistieke sector en de academische wereld groeit het besef dat een louter projectmatige ondersteuning niet tot duurzame resultaten leidt. Bovendien mag de focus bij journalistieke innovatie niet enkel op technologische innovatie liggen. Het voorbije decennium zijn er zeer veel middelen geïnvesteerd, ook door de Vlaamse overheid, in steeds nieuwe, grote technologische projecten, die voor de journalistiek niet altijd duurzame positieve resultaten hadden.

Een onderzoeksrapport van het gezaghebbende Britse Reuters Institute for the Study of Journalism uit november 2018 noemt dit het ‘Shiny Things Syndrome’. Een journalistiek innovatiebeleid moet uiteraard nog steeds ruimte laten voor experimenten en het omarmen van nieuwe technologie, maar er is een grote nood aan meer duurzame innovatietrajecten binnen nieuwsorganisaties, aldus het rapport.

De innovatiecel van BBC News besliste begin 2019 dan weer om voortaan meer te focussen op journalisten en “editorial innovation”, eerder dan journalistiek vooral als een toepassingsspeeltuin te zien van nieuwe technologieën.

Het VJF schoof in zijn subsidieregeling van 2018 alvast vier vormen van innovatie naar voren (die uiteraard door elkaar kunnen lopen): technologisch, journalistiek, verdienmodellen en doelgroepenbereik. In de volgende jaren blijft het dan ook van belang om ons niet enkel blind te staren op nieuwe technologie, maar om ruimer in te zetten op het versterken van de echte journalistieke praktijk.

Grote innovatieve projecten die meer op media dan op journalistiek gericht zijn, kunnen bovendien aankloppen bij het VLAIO en bij Media Invest Vlaanderen.

Diversiteit

Businessmodellen determineren het journalistieke genre. Commerciële media brengen ander nieuws dan een honderd procent gesubsidieerd medium, en ander nieuws dan een coöperatieve in handen van haar lezers. Dit soort van diversiteit in het medialandschap geneert mediapluriformiteit. Daardoor krijgt het publieke debat meer nuance. In een klein medialandschap met slechts een paar grote bedrijven, is het moeilijk om nieuwe initiatieven te laten ontkiemen.

Een toekomstgericht Vlaams beleid t.a.v. journalistiek moet daarom ook vrijwaren dat er voldoende diversiteit aan spelers is, waarschuwt het jongste rapport van de Vlaamse Regulator voor de Media. Als geslaagde voorbeelden van nieuwe journalistieke platformen uit het buitenland worden vaak het Franse Médiapart en het Nederlandse De Correspondent genoemd. Maar dat zijn initiatieven die zijn begonnen met een groot startkapitaal, en verschillende jaren hebben moeten groeien om te professionaliseren en ook het financiële plaatje te kunnen doen kloppen. Bovendien werken ze voor een grote markt.

Meerjarige ondersteuning

Een onderzoeksrapport van de universiteit van Leiden uit 2019 benadrukt eveneens dat enkel meerjarige structurele ondersteuning van journalistieke initiatieven kan leiden tot langdurige kwaliteitsverbetering, wat het streefdoel van het beleid moet zijn. Bovendien is journalistiek, in tegenstelling tot technologie, in vele gevallen niet schaalbaar.

Ook de SARC pleit in haar Memorandum 2019-2024 voor een structurele regeling voor de ondersteuning van onafhankelijke, kwaliteitsvolle journalistiek. In haar ‘Aanbevelingen omtrent fake nieuws en informatieverstoring’ uit 2018 pleit ze voor een ondersteunend beleid voor digitale initiatieven dat kansen biedt aan nieuwe spelers op de markt, en de uitbreiding van de steun voor innovatieve journalistieke projecten.

Twee sporen

Voor een performant ondersteuningsbeleid dat journalistieke innovatie en de pluriformiteit van het landschap bevordert, zijn daarom twee sporen nodig:

  1. Een meerjarige subsidie voor kleine nieuwsmedia en journalistieke initiatieven om te kunnen innoveren, groeien en professionaliseren. De nadruk bij de selectie van de subsidiënten blijft liggen op journalistieke kwaliteit, innovatie en diversiteit van het nieuwslandschap. De innovatie van deze projecten sijpelt bovendien vaak door naar grotere mediaspelers.
    Deze structurele subsidies moeten vermijden dat beloftevolle initiatieven telkens uitdoven of noodgedwongen stoppen en plaats moeten maken voor gelijkaardige nieuwe projecten die weer van nul beginnen.

  2. Projectsubsidies om beleidsimpulsen te geven. Die staan open voor kleine en grote Vlaamse mediaspelers voor bijzondere innovatieve projecten of andere beleidsprioriteiten, bv. lokale journalistiek, verdieping, internationale samenwerking, het bereiken van bepaalde doelgroepen, enzovoort.

Actie en uitkomst

Het Vlaams Journalistiek Fonds en het Fonds Pascal Decroos vragen de Vlaamse overheid daarom om middelen te voorzien voor een structurele én een projectsubsidieregeling om journalistieke innovatie en een divers medialandschap duurzaam te stimuleren.

Dat zal zorgen voor meer diversiteit in het Vlaamse medialandschap. Nieuwe of alternatieve spelers komen op de markt en brengen andersoortig nieuws dat het publieke debat rijker of genuanceerder maakt. Daarnaast krijgen ook bestaande grotere spelers impulsen om te innoveren, verdiepen of verbreden.

 

Lees ook:

Waarom is journalistiek belangrijk? En waarom moet de overheid journalistiek ondersteunen?

Of:

Lees het integrale memorandum

Memorandum Journalismfund.eu Vlaams Journalistiek Fonds Pascal Decroos