Sociale media dragen niet bij aan kennis over de actualiteit

Hoe informeren mensen in Vlaanderen zich over politiek nieuws en actuele gebeurtenissen? En wat zijn de effecten van verschillende informatiekanalen op kennis over de actualiteit?

Dat onderzocht de Universiteit Antwerpen (UA) in het kader van haar onderzoeksproject NWS Data. De onderzoekers peilden bij meer dan 4.000 respondenten naar welke nieuwsbronnen ze gebruiken, en schotelden hen vijf multiplechoicevragen voor over de actualiteit.

Dit waren de belangrijkste bevindingen van het onderzoek:

1. Traditionele mediakanalen als kranten (offline en online) en vooral televisie blijven in Vlaanderen de belangrijkste kanalen voor het volgen van actuele gebeurtenissen. Van de sociale media wordt vooral Facebook gebruikt voor het volgen van nieuws – bijna 40% van de ondervraagden geeft aan ook Facebook dagelijks te gebruiken voor dit doeleinde. Twitter daarentegen wordt amper door het brede publiek gebruikt als nieuwskanaal.

2. Niet geheel verrassend, maar het volgen van nieuws via traditionele mediakanalen zoals kranten, tv of online nieuws leidt inderdaad tot meer kennis over actuele zaken. Een hoger gebruik van Twitter of Facebook als nieuwskanalen leidt daarentegen niet tot meer politieke kennis, ook wanneer men rekening houdt met demografische verschillen tussen gebruikers van verschillende media.

3. Vooral mensen die alleen via sociale media nieuws volgen, scoren lager op het vlak van kennis over de actualiteit. Zij verschillen niet van mensen die weinig (minder dan enkele keren per week) het nieuws via een traditioneel kanaal volgen. Deze groep van exclusieve sociale mediagebruikers is echter slechts een zeer kleine groep van de respondenten (ongeveer 3%). Veruit de meeste mensen combineren sociale media met klassieke media om op de hoogte te blijven.

De onderzoekers, dr. Patrick van Erkel en prof. Peter Van Aelst, hebben hun onderzoek samengevat in een beknopte en zeer leesbare onderzoeksnota. De Onderzoeksgroep Media, Middenveld en Politiek van de Universiteit Antwerpen waartoe deze vorsers behoren, heeft zich voorgenomen om voortaan vaker haar wetenschappelijk onderzoek te ‘vertalen’ buiten de academische wereld. Dat zou de kennisdeling binnen de sector alleen maar ten goede komen.

Reuters Institute

Dit onderzoek doet overigens denken aan het vaak geciteerde onderzoek van het Reuters Institute van de universiteit van Oxford uit 2016, dat stelt dat sociale mediagebruikers meer verschillende nieuwsbronnen gebruiken dan gebruikers van traditionele media. Een ontkrachting van de filterbubbel-hypothese dus. Hoewel beide onderzoeken niet helemaal hetzelfde meten (respectievelijk kennis over de actulaiteit en gevarieerd nieuwsbronnengebruik), lijken de resultaten niet met elkaar te stroken.

De UA-onderzoekers zijn zich van deze tegenstelling bewust. Het zou kunnen dat sociale media een nuttige aanvulling zijn voor mensen met een stevig traditioneel nieuwsdieet, maar een te schrale basis om exclusief op te steunen als nieuwskanaal. De onderzoekers nemen deze vraag alleszins mee in hun verdere onderzoek.

Test je kennis

Als uitsmijter nog: voor wie graag quizt en/of benieuwd is naar de vijf actulaiteitsvragen die de respondenten (in maart 2018) voorgeschoteld kregen: dit zijn ze.

1. Welke organisatie kwam onlangs negatief in het nieuws na verhalen over seksfeestjes?

2. Wie is momenteel de Vlaamse minister van mobiliteit?

3. Staatssecretaris Theo Francken werd onlangs bekritiseerd vanwege de repatriëring van immigranten. Naar welk land werden deze immigranten teruggestuurd?

4. Wie verdedigt Salah Abdeslam op zijn proces in Brussel?

5. Wie voert op dit moment het onderzoek naar de inmenging van Rusland bij de laatste presidentsverkiezingen in de VS?

De antwoorden, de scorepercentages per vraag en alle verdere toelichting staan in de onderzoeksnota.