Productiehuis Sonderland

Sonderland is een collectief van jonge makers die experimenteren met journalistiek. Met de steun van het Vlaams Journalistiek Fonds is het in 2019 een journalistiek productiehuis gestart dat stukken maakt voor andere media. Sonderland werkt telkens een jaar lang rond één thema. In 2019 onderzocht het ‘onderdak’ als basisbehoefte.

Sonderland wil de tijd nemen voor grondig onderzoek en vormexperiment. Niet achter de actualiteit aanlopen dus, maar kiezen voor diepgang en kwaliteit. De redactie kiest daarbij telkens de juiste vorm voor het juiste verhaal: tekst, illustratie, audio, video of combinaties daarvan.

Naast het maken van journalistieke artikels, illustraties video’s en podcasts voor gevestigde media als De Standaard, Knack, Radio 1, MO*, Apache, Bruzz, sociaal.net en de Krant van West-Vlaanderen, werkte Sonderland aan een documentairereeks over alleenstaande jongeren, en lanceerde het in samenwerking met de Dienst Outreachend Werken (DOW) van Stad Gent Straatwijs, een straatkrant voor en door dakloze Gentenaren.

Sonderland organiseerde ook twee ‘open redactievergaderingen’. Daar stelde de redactie artikelideeën voor aan sympathisanten en vroeg ze hen om feedback en tips. Zo experimenteerde het met participatieve journalistiek.

Ook online koppelde Sonderland regelmatig terug naar de besloten groep ‘Vrienden van Sonderland’, die bestond uit een tachtigtal journalisten (in spe), studenten, mensen uit de huisvestingssector, enzovoort.

Moeilijkheden

Gaandeweg stelde Sonderland echter vast dat de voorziene projectperiode onvoldoende was om hun beoogde model helemaal op kruissnelheid te kunnen brengen en voldoende eigen inkomsten te genereren.

De potentiële mediaklanten van Sonderland toonden minder interesse dan verwacht in multimediale producties. Bovendien wilden ze vooral kortere stukken met onmiddellijke actualiteitswaarde, eerder dan diepgravende achtergrondreportages.

De duur van het productieproces van grotere projecten sloot ook onvoldoende aan op de projectperiode. Zo werd de podcastreeks ‘Moeders ten laste’ reeds aan het begin van de projectperiode aan de VRT gepitcht, maar verscheen ze pas helemaal op het einde ervan, eind maart 2020 (later dat jaar werd ze overigens genomineerd voor de prestigieuze Prix Europa).

De prognoses qua inkomsten hingen voornamelijk af van zulke grotere projecten, maar de zekerheid of die al dan niet verkocht zouden worden kwam telkens laat.

Sonderland stelde daarom vast dat het te weinig garanties op voldoende eigen inkomsten had om het laatste deel van de geplande projectperiode mensen in dienst te houden. De VJF-projectsubsidie vereiste immers ook een substantiële inbreng van eigen financiële middelen.

In de herfst van 2019 besloot Sonderland daarom in samenspraak met het VJF om de uitgaven vroeger dan gepland stop te zetten en niet het hele subsidiebedrag op te nemen.

Lessen

Dat neemt niet weg dat Sonderland trots kan zijn op de publicaties en projecten die het heeft verwezenlijkt. Bovendien leverde dit project heel wat heel wat inzichten op die ook in de toekomst hun vruchten kunnen afwerpen, niet enkel voor Sonderland zelf overigens.

Sonderland heeft ondervonden dat het door zijn grondige aanpak makkelijker contact kreeg met groepen die zelden aan bod komen in de media, zoals (ex-)gedetineerden, dak- en thuislozen, sociale huurders, mensen zonder papieren en jongeren met een jeugdzorgverleden.

Sonderland heeft de samenwerking en kruisbestuiving tussen disciplines in zijn team als zeer waardevol ervaren, maar op dit moment is er te weinig zuurstof in het Vlaamse medialandschap om productiemodellen als dat van Sonderland wortel te laten schieten.

Door zowel te willen inzetten op samenwerking, multimediale journalistiek als grondig onderzoek naar structurele thema’s heeft Sonderland de lat heel hoog gelegd. In de praktijk ondervond het echter dat klassieke vormen en korte actuele berichten nog steeds de hoofdmoot vormen van de journalistiek in Vlaanderen.

Daarnaast ondervond Sonderland aan den lijve hoe laag de tarieven voor freelancers zijn, zeker voor beginners, en hoe het aantal potentiële afnemers erg beperkt is door de mediaconcentratie in Vlaanderen.

Sonderland ziet in de toekomst daarom nog steeds nood aan een model waarin freelancers zich kunnen verenigen, samenwerkingen worden gestimuleerd en kwetsbare doelgroepen in het medialandschap een stem krijgen.


Sonderland

In eigen woorden

Sonderland zelf aan het woord:

Wat hield het project precies in?

Sonderland is een journalistiek productiehuis. In 2019 onderzochten we onderdak als basisbehoefte en publiceerden we artikels, podcasts, video’s, … bij gevestigde media.

Als journalistiek productiehuis werken we niet zomaar in opdracht, maar brengen we de verhalen die wij belangrijk vinden. We bijten ons telkens een jaar lang vast in een maatschappelijk thema dat onderbelicht blijft omdat het zelden “nieuws” is. In 2019 kozen we voor onderdak als basisbehoefte. Binnen ons themajaar gingen we op zoek naar stemmendie weinig aan bod komen in de media, zoals (ex-)gedetineerden, dak- en thuislozen, sociale huurders, mensen zonder papieren en jongeren met een jeugdzorgverleden.

Sonderland is een non-profitredactie, omdat we geloven dat journalistiek te belangrijk is voor onze democratie om ook winstgevend te moeten zijn. We startten ooit als los collectief van geëngageerde jongeren die snakten naar vernieuwing in ons medialandschap, in 2019 werkten we met een vaste multimediale redactie. We ondersteunden ook kleinschalige projecten die binnen onze filosofie passen zoals Straatwijs, een Gentse straatkrant voor en door dak- en thuislozen.

Waarover zijn jullie het meest tevreden?

We zijn trots op onze publicaties bij De Standaard, Knack, Radio 1, Mo*, Apache, Bruzz, sociaal.net en de Krant van West-Vlaanderen. Op zeven maanden tijd is ons klein team uitgegroeid tot een betrouwbare partner die zowel actualiteit, onderzoeksjournalistiek, videoreportages als verhalende podcasts kan afleveren.

Wat verliep minder goed dan verwacht, of wat zouden jullie nu anders doen?

De interesse in multimediale journalistiek is zeer beperkt in Vlaanderen en de tarieven zijn erg laag. Dat maakte het moeilijk om voldoende inkomsten te genereren, waardoor de ruimte voor (vorm)experiment en eigen redactionele accenten soms klein was.

Wat is het effect van dit project na afloop van de subsidieperiode? Blijft het nog voortbestaan, of heeft het iets bijgebracht of veranderd aan jullie organisatie?

Sonderland blijft bestaan, maar onze werking staat momenteel on hold. Toch leverde deze projectsubsidie ons heel wat inzichten op die ook in de toekomst ongetwijfeld haar vruchten zullen afwerpen. We hebben de samenwerking en kruisbestuiving tussen disciplines in ons team als zeer waardevol ervaren, maar we geloven dat er op dit moment te weinig zuurstof is in het Vlaamse medialandschap om projecten als Sonderland wortel te laten schieten. Een minder intensieve samenwerking tussen freelancers binnen een losser collectief lijkt ons dan weer een grote meerwaarde.

Wat is volgens jullie het belangrijkste dat we kunnen leren uit dit project voor de journalistiek in Vlaanderen?

De lage vergoedingen voor freelancejournalisten halen heel wat zuurstof uit de journalistieke sector. Vernieuwing van onderuit wordt in de kiem gesmoord omdat freelancejournalisten vooral bezig zijn met de eindjes aan elkaar proberen knopen. Het lijkt ons belangrijk dat freelancers zich verenigen en collectief hun stem laten horen, niet enkel uit eigenbelang, maar ook om ervoor te zorgen dat we in Vlaanderen kunnen blijven experimenteren met journalistiek.

Sonderland
(c) Jade Kerremans

VJF-innovatiesteun

€ 56.194