Politiek wordt verslagen door mannen in het centrum

De Universiteit Antwerpen onderzocht recent hoe Vlaamse politieke journalisten zichzelf positioneren in het politieke landschap. Dit zijn volgens hen de belangrijkste conclusies van de studie:

  • Politieke journalisten beschouwen zich anno 2018 als centrum-links.
  • Er zijn voorzichtige aanduidingen dat, in vergelijking met 2006, politieke journalisten wat meer naar het centrum (en dus rechts) zijn opgeschoven.
  • Politieke journalisten beschouwen het publiek van hun medium als opvallend meer rechts dan zichzelf.
  • De ‘rechtsheid’ van het publiek van hun medium wordt door journalisten overschat. (Behalve bij de krant De Morgen, waar de journalisten hun publiek veel linkser inschatten dan dat publiek zichzelf ziet.)
  • Ook wanneer ze inschattingen maken van de opvatting van de gemiddelde Vlaming over concrete beleidsvoorstellen, overschatten journalisten systematisch de omvang van het rechtse segment van de publieke opinie.
  • Naar eigen zeggen bevoordeelt de berichtgeving in het eigen medium eerder rechtse partijen (N-VA).

In de reeks ‘Onderzoek vertaald’ publiceerden de onderzoekers hun bevindingen in een helder en beknopt artikel.

De journalisten: centrum-links of centrum?

Het onderzoek kreeg de nodige aandacht, onder andere in De Standaard. VRT-nieuwsombudsman Tim Pauwels had echter vragen bij de conclusie dat de politieke journalisten zich gemiddeld als ‘centrum-links’ beschouwen. Is net links van het centrum immers niet gewoon ‘centrum’?

“De politieke journalisten uit het onderzoek scoren zichzelf een gemiddelde 4,32 op een schaal van nul tot tien waarbij nul links is en tien rechts. Kennelijk zouden de onderzoekers alleen de conclusie “centrum” getrokken hebben, als de politieke journalisten erin zouden slagen om gemiddeld exact vijf te scoren.”

Pauwels belde daarop met SP.A-voorzitter John Crombez om te vragen waar die zijn partij op de as zou situeren. “3,” aldus Crombez. Dezelfde vraag aan ACV-voorzitter Marc Leemans: “4.”

“De journalisten uit het onderzoek zijn dus gemiddeld rechtser dan het ACV. Ben je dan nog wel centrum-links? Of ben je dan gewoon gemiddeld centrum?” aldus Pauwels.

De nieuwsgebruikers: niet 'rechts'?

In het licht van de Vlaamse verkiezingsuitslag van 26 mei doet het onderzoek nog een andere vraag rijzen: als het publiek van de 'grote' Vlaamse mediakanalen blijkbaar minder rechts is dan doorgaans wordt ingeschat, betekent dat dat een (electoraal) significant deel van de Vlamingen geen enkel van die mediakanalen consumeert? Of is er een andere verklaring?

Dit deel van het onderzoek spitste zich toe op De Morgen, Het Laatste Nieuws, Het Nieuwsblad, Gazet van Antwerpen, VTM Nieuws, VRT NWS, Knack en De Standaard. Dat zijn de mediakanalen met minstens vijf politieke journalisten die aan de survey hebben deelgenomen.

De consumenten van geen enkele van deze media plaatsen zich gemiddeld 'rechtser' dan 5,7 op een schaal van 0 (links) tot 10 (rechts). De gemiddeld meest 'rechtse' nieuwsconsumenten zitten bij Gazet van Antwerpen (5,7), Het Laatste Nieuws (5,6) en VTM Nieuws (5,6).

Als iemand zoals Tim Pauwels zou bellen met de voorzitters van N-VA en Vlaams Belang om te vragen waar die hun partij op de links-rechts-as situeren, wat zou dan het resultaat zijn?

Stel dat het samengenomen gemiddeld flink rechtser dan 6 is - wat in de lijn van de verwachtingen ligt - zou dat vragen oproepen: is er een probleem met de representativiteit van de nieuwsconsumenten in deze steekproef (1.192 Vlamingen), met het bereik van de grote nieuwsmedia in Vlaanderen, of zien de kiezers van de twee grootste Vlaamse politieke partijen zich daadwerkelijk als helemaal niet zo rechts? De onderzoekers kondigen in hun artikel alvast zelf verschillende vervolgonderzoeken hierover aan, dus wordt vervolgd.

PVDA en Vlaams Belang

Nog een interessant puntje uit het onderzoek in het licht van de recente verkiezingen: aan de journalisten werd ook gevraagd in welke mate ze vinden dat berichtgeving in hun medium bepaalde politieke partijen bevoor- of benadeelt.

Het resultaat? Alle partijen worden volgens de journalisten in hun medium gemiddeld licht bevoordeeld, op twee na: PVDA en Vlaams Belang. Dat zijn de twee partijen aan de uitersten van het spectrum, en ook de twee overwinnaars van de afgelopen verkiezingen in Vlaanderen. Food for thought...

Mannenaangelegenheid

Een element uit het onderzoek dat weinig of geen aandacht kreeg, is dat 81% van de politieke journalisten in Vlaanderen een man is. (Het totaal aantal respondenten van de journalistensurvey bedroeg 148, een responsgraad van 57%.) Het is nochtans een cijfer dat eruit springt. Ook de onderzoekers gaan er vooralsnog niet verder op in.

Het zou alvast interessant zijn om dit cijfer te vergelijken met andere landen. (Gedetailleerde cijfers voor de Verenigde Staten vind je bijvoorbeeld hier.) Nog interessanter, maar wellicht ook moeilijker te onderzoeken, is of dit genderonevenwicht een invloed heeft op de aard van journalistieke verslaggeving, en daarmee ook op de manier waarop politiek aan bod komt in de media en het publieke debat.

Deze maand raakte bekend dat alvast in Franstalig België vrouwelijke journalisten het beroep duidelijk de rug toekeren. Seksisme in de sector is daarvan een belangrijke oorzaak, aldus zowel vrouwelijke als mannelijke journalisten in een onderzoek daarover. (Zie de korte berichtgeving bij de European Federation of Journalists, en het uitgebreide onderzoek bij de Association des journalistes professionnels (AJP).)

Ook deze maand kwam de BBC naar buiten met voorlopige resultaten van hun 50:50 Project, dat streeft naar een evenwaardige genderverhouding in nieuwsprogramma’s, zowel qua medewerkers als qua personen die in de programma’s worden opgevoerd. De BBC had immers na de nodige ophef moeten erkennen dat het geen vrouwvriendelijke omgeving was. De bevindingen van het project zijn alvast leerrijk. (Overigens: een derde van de respondenten van het hogergenoemde onderzoek van de Universiteit Antwerpen zijn VRT-journalisten.)

Beeldvorming

Vorige week publiceerde het Pew Research Center een analyse van foto’s die prominente Amerikaanse media-outlets bij nieuwsartikels op Facebook publiceren. Wat blijkt? Mannen staan tweemaal vaker op foto’s dan vrouwen, en bovendien worden hun gezichten gemiddeld groter afgebeeld.

Eerder berichtten we al over Prognosis, een tool die de hoeveelheid mannelijke versus vrouwelijke namen monitort die in Zweedse online nieuwsmedia worden vermeld.